اگر دور میز حکم نشسته اید و ناگهان یکی از بازیکن ها با صدای بلند گفته «بام!» و بقیه ساکت شده اند، احتمالاً با یکی از هیجان انگیزترین لحظه های بازی روبه رو شده اید. بام و پربام در بازی حکم از آن قانون هایی است که همه درباره اش شنیده اند، اما کمتر کسی دقیق می داند چطور اعلام می شود، چه کسی حق تصمیم دارد و اگر نتیجه نگیرد چه می شود.
در این راهنما اول کوت و پرکوت را مرور می کنیم، بعد سراغ بام و پربام می رویم، قانون اعلام را قدم به قدم می خوانیم و درباره ریسک سنگین آن حرف می زنیم. اگر دسته ورق مناسبی ندارید، در فروشگاه بازی فکری بازبازی می توانید ورق و بازی های دیگر را ببینید.
کوت و پرکوت: پله اول پیش از بام
برای فهمیدن بام باید اول کوت را بشناسید، چون بام در واقع ادامه همان مسیر است. در این روایت از قانون، وقتی تیم حاکم هفت دست از سیزده دست را ببرد، به آن کوت می گویند. این یعنی تیم حاکم دور را برده و ریسک حاکم بودن جواب داده است. در مقابل، اگر تیم غیر حاکم هفت دست را بگیرد، به آن پرکوت یا حاکم کوت می گویند. یعنی تیمی که حکم را تعیین نکرده، توانسته حاکم را شکست بدهد و بازی را به نفع خودش برگرداند.
این نام گذاری در همه جمع ها یکسان نیست. بعضی خانواده ها کوت را به بردن هر سیزده دست می گویند و بعضی دیگر، مثل قانونی که در این مقاله می خوانید، کوت را بردن هفت دست و بام را بردن همه دست ها می دانند. هیچ کدام از این ها اشتباه نیست و فقط نسخه های محلی بازی اند. نکته مهم این است که پیش از شروع بازی روی معنی هر واژه با بقیه توافق کنید، چون در غیر این صورت وقتی کسی می گوید «کوت کردیم»، هر کس چیز متفاوتی می فهمد. اگر هنوز با قوانین پایه حکم راحت نیستید، بهتر است ابتدا آن ها را مرور کنید و بعد سراغ این بخش بروید.
بام و پربام چیست؟
بام یعنی تیم حاکم هر سیزده دست دور را ببرد و تیم مقابل حتی یک دست هم نصیبش نشود. پربام همان اتفاق است، اما این بار تیم غیر حاکم است که هر سیزده دست را می گیرد. به عبارت ساده، بام و پربام اوج برد در حکم هستند. یکی با برتری حاکم به دست می آید و دیگری برخلاف همه برتری هایی که حاکم دارد.
گرفتن سیزده دست در هر دو حالت سخت است، اما یکی از آن ها بسیار سخت تر است. بام کار دشواری است، چون باید همه دست ها را ببرید و حریف نباید حتی یک بار فرصت بریدن یا بالا زدن پیدا کند. پربام از آن هم سخت تر است، چون تیمی که حاکم ندارد، خال حکم را انتخاب نکرده و دست اول را هم شروع نکرده است. بردن همه دست ها در چنین شرایطی تقریباً یعنی کارت ها دقیقاً در جای درست پخش شده اند و حاکم هم بازی را بد پیش برده است. به همین دلیل بازیکن های قدیمی می گویند پربام را شاید در یک عمر فقط چند بار ببینید.
قانون بام دادن: لحظه تصمیم بعد از هفت دست
قانون بام دادن همان جایی شروع می شود که اتفاق اصلی می افتد. فرض کنید یک تیم هفت دست را پشت سر هم برده است. یعنی حریف از ابتدای دور تا این لحظه هیچ دستی نگرفته است و تیم شما بدون وقفه برنده بوده است. با گرفتن دست هفتم، تیم شما به حد نصاب کوت رسیده و حالا بازیکنی که دست هفتم را برده، باید بین دو راه یکی را انتخاب کند.
راه اول این است که دست ها را بریزد و بگوید «کوت» و همین نتیجه را ثبت کند. یعنی تیم به همان کوت رضایت می دهد، کارت ها جمع می شود و بازی با نتیجه کوت ادامه پیدا می کند. این راه امن و بی خطر است و بیشتر بازیکن ها در بیشتر دور ها همین را انتخاب می کنند، چون برد مطمئن را به ریسک ترجیح می دهند.
راه دوم این است که اعلام بام یا پربام کند، بسته به اینکه تیمش حاکم است یا نه. اگر تیم حاکم باشد، بام اعلام می شود و اگر تیم غیر حاکم باشد، پربام. با این اعلام، تیم متعهد می شود که همه سیزده دست را ببرد، یعنی شش دست باقی مانده را هم بدون هیچ شکستی بگیرد. این یک قمار حساب شده است. اگر موفق شوید، بزرگ ترین برد بازی را رقم زده اید و اگر نشوید، هزینه سنگینی می پردازید که در بخش بام برعکس درباره اش حرف می زنیم.
چرا باید بدون مشورت با هم تیمی تصمیم بگیرید؟
یکی از جذاب ترین قسمت های این قانون همین است. بازیکنی که دست هفتم را گرفته، باید خودش و بدون هیچ مشورتی با هم تیمی اش بام یا پربام را اعلام کند. در حکم حرف زدن درباره کارت ها اصلاً مجاز نیست، و این قاعده اینجا هم برقرار است. نگاه معنادار، اشاره، مکث طولانی یا هر نوع ارتباط دیگر ممنوع است و تصمیم کاملاً فردی است.
دلیل این قاعده روشن است. اگر هم تیمی ها می توانستند با هم مشورت کنند، قمار بام بسیار آسان تر می شد، چون هر کس می توانست دست خود را به دیگری بگوید و مطمئن شود هر دو سیزده دست را می برند. در عمل بازیکن باید فقط بر اساس چیزی که در دست خودش دارد، کارت هایی که تا حالا بازی شده و رفتار هم تیمی در هفت دست گذشته تصمیم بگیرد. یعنی باید به هم تیمی اش اعتماد کند، اما آن اعتماد را فقط از طریق کارت هایی که او انداخته می شود ساخت. هر چه بیشتر با یک هم تیمی ثابت بازی کرده باشید، این تصمیم راحت تر و دقیق تر می شود.
از طرف دیگر، تصمیم بازیکنی که بام اعلام می کند، تیم را هم درگیر می کند. هم تیمی او حق اعتراض ندارد و باید با بازی خودش به تحقق اعلام کمک کند. گاهی بازیکن ها همین موضوع را دوست ندارند، چون ممکن است اعلام بام را عجولانه بدانند و بخواهند کوت امن را بگیرند. اما قانون همین است و بخشی از جذابیت بازی هم در همین ریسک مشترک است.
بام برعکس: وقتی ریسک جواب نمی دهد
اعلام بام فقط اعتماد به نفس نیست، تعهد است. قانون می گوید تیمی که بام یا پربام اعلام کرده، باید همه سیزده دست را بگیرد. اگر موفق شود، آن را بام یا پربام موفق می نامند. اما اگر نتواند دست های باقی مانده را بگیرد و حتی یک دست را از دست بدهد، به آن «بام برعکس» می گویند.
بام برعکس مجازات سنگینی دارد. در این حالت تیم حریف سه امتیاز بالا می رود. یعنی تیمی که شاید لحظه ای پیش در آستانه کوت و برد آسان بود، حالا نه فقط کوت را از دست داده، بلکه سه امتیاز هم به حریف داده است. همین امتیاز کافی است تا بازی را از یک برتری راحت به شکست تبدیل کند. به همین دلیل بازیکن های باتجربه می گویند اعلام بام باید «پشتش فکر باشد».
این فکر یعنی چه؟ یعنی پیش از اعلام، باید بشمارید و بسنجید. آیا آس ها و شاه های مهم همه بازی شده اند یا هنوز در دست حریف مانده اند؟ آیا حکم های حریف کاملاً تمام شده یا دست کم یکی دو حکم هنوز در دست آن هاست؟ آیا هم تیمی تان در هفت دست گذشته نشان داده که کارت قوی دارد یا فقط خوش شانس بوده؟ اگر جواب این سؤال ها روشن نیست، بهتر است راه امن را انتخاب کنید و کوت را بگیرید.
یک مثال کامل از اعلام بام
برای روشن شدن موضوع، یک دور فرضی را مرور می کنیم. چهار بازیکن علی، سارا، رضا و مینا را در نظر بگیرید که علی و رضا یک تیم اند و سارا و مینا تیم دیگر. علی حاکم است و حکم را دل اعلام کرده است. در دست علی چهار دل بزرگ و دو آس از خال های دیگر هست و رضا هم در دست های اول با کارت هایی که انداخته، نشان داده خال های بلندی دارد.
از دست اول، علی و رضا یکی پس از دیگری دست ها را می برند. در دست پنجم، سارا آخرین حکم کوچکش را خرج می کند و مینا هم نشان می دهد از دو خال خالی است. علی که حکم ها را شمرده، می داند همه حکم های بزرگ بازی شده و حکم هایی که هنوز در دست حریف ها مانده اند، بسیار کوچک اند. در دست هفتم، علی دست را می برد و حالا تیمش هفت دست متوالی برده است.
اینجا لحظه تصمیم است. علی می تواند کارت ها را بریزد و بگوید «کوت» و دور را با نتیجه امن تمام کند. اما او حساب کرده که با کارت های باقی مانده، شش دست دیگر هم قطعی است. پس اعلام می کند «بام» و بدون اینکه حتی نگاهی به رضا بیندازد، بازی را ادامه می دهد. اگر هر شش دست باقی مانده را ببرند، بام موفق ثبت می شود. اما اگر حتی یک دست را مینا ببرد، تیم علی و رضا بام برعکس شده و سه امتیاز به حریف می رسد.
چه وقت بام اعلام کنیم و چه وقت نه؟
اعلام بام را فقط وقتی انجام دهید که نشانه های روشن دارید. اولین نشانه این است که حکم های حریف تمام شده باشد. اگر یک حکم کوچک هم در دست حریف مانده باشد، آن حکم می تواند هر آسی را که شما بازی کنید ببرد. پس پیش از اعلام، شمارش حکم ها باید دقیق باشد. دومین نشانه این است که کارت های بالای هر خال را بشناسید. اگر آس و شاه یک خال هنوز بازی نشده، ممکن است در دست حریف باشد و در لحظه بد دست را از شما بگیرد.
نشانه سوم، رفتار هم تیمی در هفت دست اول است. اگر او در هر دست کارت مناسبی انداخته و نشان داده خال هایش را می شناسد، می توان به او اعتماد کرد. اما اگر در دست ها کارت های بی هدف انداخته، ممکن است در دست های آخر هم دست شما را خراب کند. چهارمین نکته توازن ریسک و سود است. بام اگر موفق شود بسیار پرارزش است، اما بام برعکس هم سنگین است. اگر امتیاز بازی طوری است که با گرفتن کوت امن به نتیجه می رسید، ریسک کردن لزومی ندارد.
اگر از تصمیم های سنجیده و محاسبه شده در بازی لذت می برید، بازی های استراتژیک مهارت هایی مثل شمارش، پیش بینی و مدیریت ریسک را در قالب های دیگر تمرین می دهد و این مهارت ها مستقیماً به تصمیم گیری درباره بام هم کمک می کند.
اگر حریف بام یا پربام اعلام کرد چه کنیم؟
وقتی تیم مقابل بام یا پربام اعلام می کند، نقش شما کاملاً عوض می شود. حالا فقط یک هدف دارید: گرفتن حتی یک دست. اگر موفق شوید یک دست از شش دست باقی مانده را ببرید، بام حریف شکست می خورد و به بام برعکس تبدیل می شود. همین یک دست به قیمت سه امتیاز برای شما تمام می شود. پس بازی دفاعی باید دقیق و حساب شده باشد.
اولین کار این است که کارت های حکم و آس های باقی مانده را نگه دارید و آن ها را برای دست درست استفاده کنید. دومین کار هماهنگی با هم تیمی است، البته بدون حرف زدن. اگر هم تیمی شما از خالی خالی شده، می تواند با حکم کوچک دست را ببرد و بام را بشکند. پس بازی های شما باید زمینه این برش را فراهم کند. سومین نکته حفظ آرامش است. بازیکنی که بام می دهد، همه چیز را روی یک کارت شرط بسته است و اگر اشتباه کوچکی بکند، فرصت شما می رسد. بازیکن هایی که در دفاع صبور می مانند، بیشتر وقت ها بام برعکس را به نام خودشان ثبت می کنند.
پایان بازی و امتیاز بام و پربام
بام و پربام موفق از نظر امتیاز در سطح دیگری از کوت و پرکوت قرار می گیرند. وقتی تیمی بام یا پربام را با موفقیت انجام دهد، بازی همان لحظه تمام می شود و کل امتیاز به نفع او ثبت می شود. یعنی دیگر لازم نیست بازی تا سقف امتیاز ادامه پیدا کند و یک دور خوب می تواند همه چیز را تمام کند. همین ویژگی است که بام را به رویای هر بازیکن حکم تبدیل کرده است، چون حتی تیمی که از حریف عقب است، با یک بام یا پربام می تواند بازی را برگرداند.
از طرف دیگر، همین قدرت است که ریسک را توجیه می کند. اگر بام فقط چند امتیاز بیشتر می داد، کسی حاضر نبود سه امتیاز بام برعکس را تحمل کند. اما چون پاداش بام پایان فوری بازی با برد کامل است، بازیکن های جسور حاضرند ریسک کنند. همین توازن بین پاداش بزرگ و جریمه سنگین است که این قانون را جذاب نگه می دارد. البته مقدار دقیق امتیاز کوت، پرکوت و جزئیات پایان بازی بین جمع ها فرق می کند و بهتر است پیش از شروع بازی با همه هماهنگ کنید.
قوانین محلی و توافق پیش از بازی
بام و پربام یکی از بخش هایی از حکم است که بیشترین تفاوت محلی را دارد. در بعضی جمع ها اصلاً بام بازی نمی شود و فقط کوت و پرکوت وجود دارد. در بعضی جمع ها بام فقط برای تیم حاکم مجاز است و پربام یا حذف شده یا شرایط دیگری دارد. بعضی جمع ها هم جریمه بام برعکس را بیشتر یا کمتر از سه امتیاز می دانند. هر کدام از این ها نسخه ای از بازی است و اشتباه نیست.
پیش از شروع بازی، چند مورد را با همه مرور کنید: اینکه کوت به چه معنی است، اینکه بام و پربام در جمع شما مجاز است یا نه، اینکه اعلام بام باید بعد از دست هفتم باشد یا زودتر، اینکه جریمه بام برعکس چند امتیاز است و اینکه پایان بازی بعد از بام موفق چطور حساب می شود. این پنج مورد را اگر بنویسید و کنار میز بگذارید، از بیشتر بحث ها جلوگیری می کنید. اگر جمع تان ترکیبی از سن ها و سطح های مختلف است، بازی های خانوادگی گزینه هایی با قوانین ساده تر دارد که همه بتوانند در آن ها شرکت کنند.
بام و پربام و آداب بازی
اعلام بام لحظه ای پر هیجان است و بهتر است با رعایت آداب همراه باشد. اگر حریف بام اعلام کرد، آن را با احترام بپذیرید و بازی را متوقف نکنید. اگر شما بام داده اید و موفق نشدید، بدون بهانه نتیجه را قبول کنید. اگر هم تیمی تان بام داد و شما نتوانستید به آن کمک کنید، او را سرزنش نکنید. این قانون بر پایه ریسک و اعتماد ساخته شده و اگر بعد از هر شکست دعوا شود، جذابیتش را از دست می دهد.
اگر جمع شما بیشتر از چهار نفر است و می خواهید بین دورهای حکم بازی دیگری هم داشته باشید، بازی های پارتی و دورهمی برای همین شب ها ساخته شده اند. کیفیت ورق هم در لحظه های حساس نقش دارد، چون ورقی که می چسبد یا خوب بُر نمی خورد، می تواند ریتم بازی را به هم بریزد. اگر دسته ای مطمئن می خواهید، می توانید ورق پاسور باکیفیت را در بازبازی ببینید.
نتیجه گیری: بام را حساب شده بدهید
بام و پربام در بازی حکم و پاسور یعنی بردن همه سیزده دست، به ترتیب برای تیم حاکم و تیم غیر حاکم. کوت یعنی تیم حاکم هفت دست را ببرد و پرکوت یا حاکم کوت یعنی تیم غیر حاکم هفت دست را ببرد. وقتی تیمی هفت دست را پشت سر هم بگیرد، بازیکنی که دست هفتم را برده، باید بدون مشورت با هم تیمی اش یا بریزد و کوت را ثبت کند یا بام یا پربام اعلام کند. اگر اعلام کند و همه سیزده دست را بگیرد، بازی با برد کامل او تمام می شود.
اما اگر نتواند، بام برعکس می شود و حریف سه امتیاز می گیرد. پس قاعده طلایی این است که فقط وقتی بام بدهید که شمارش حکم ها و آس ها را کامل کرده باشید و به هم تیمی تان اعتماد داشته باشید. اگر به تنوع بیشتر در شب های بازی علاقه دارید، برای خرید بازی فکری و بردگیم هم سر بزنید و برای دیدن ورق و بازی های رومیزی بیشتر، به فروشگاه بازی فکری بازبازی مراجعه کنید. اگر می خواهید فراتر از ورق بروید و مکانیزم های دیگر را هم امتحان کنید، بخش خرید بازی فکری و بردگیم نقطه شروع خوبی است.
سؤالات متداول درباره بام و پربام در حکم
بام در بازی حکم یعنی چه؟
بام یعنی تیم حاکم هر سیزده دست دور را ببرد و حریف حتی یک دست هم نبرد. پربام همین اتفاق برای تیم غیر حاکم است. هر دو بالاترین نتیجه ممکن در یک دور حکم هستند و در صورت موفقیت، بازی با برد کامل تیم اعلام کننده تمام می شود.
بعد از هفت دست چه کنیم؟
بازیکنی که دست هفتم را برده، دو راه دارد. می تواند کارت ها را بریزد و کوت را ثبت کند، یا بام یا پربام اعلام کند. این تصمیم را باید خودش و بدون مشورت با هم تیمی بگیرد، چون گفت و گو درباره کارت ها در حکم ممنوع است.
بام برعکس چیست؟
اگر تیمی بام یا پربام اعلام کند اما نتواند همه دست ها را ببرد، بام برعکس می شود. در این حالت تیم حریف سه امتیاز بالا می رود. به همین دلیل اعلام بام ریسک سنگینی دارد و باید با شمارش دقیق حکم ها و کارت ها همراه باشد.
بام سخت تر است یا پربام؟
هر دو سخت اند، اما پربام بسیار سخت تر است. تیم غیر حاکم خال حکم را انتخاب نکرده و دست اول را هم شروع نکرده است، پس بردن همه سیزده دست در این شرایط نیاز به پخش بسیار مناسب کارت ها و بازی ضعیف حاکم دارد.
